Viện Pasteur TP HCM vẫn giữ kiến trúc Pháp sau 130 năm với cầu thang sắt xoắn ốc, hệ thống cửa vòm, bán hầm và cả mộ cổ trong khuôn viên.
Thành lập năm 1891 với tên Viện Pasteur Sài Gòn, là cơ sở nghiên cứu – xét nghiệm dịch tễ lâu đời nhất Đông Dương. Khi mới xây dựng, nơi này cũng là chi nhánh đầu tiên ngoài nước Pháp của Viện Pasteur Paris.
Người thành lập, tổ chức và điều hành viện đầu tiên là bác sĩ Albert Calmette, một trong những học trò của bác sĩ Louis Pasteur. Ban đầu, viện đặt cơ sở tại Bệnh viện Grall (nay là Bệnh viện Nhi đồng 2), về sau được xây dựng cơ sở mới tại vị trí hiện nay vào năm 1905.
Viện nằm trên vùng đất cao và đông dân cư ở khu vực đường Pellerin (nay là Pasteur). Công trình diện tích khoảng 24.000 m2 giới hạn bởi bốn con đường, ngày nay là các đường Pasteur – Trần Quốc Toản – Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Võ Thị Sáu. Năm 1976 Viện đổi tên thành Viện Dịch tễ học và năm 1979 trở thành Viện Pasteur TP HCM.
Khuôn viên bên ngoài nhiều cây xanh tạo thành những tiểu cảnh, thảm cỏ xanh mát. Khoảnh sân đối diện sảnh chính đặt tượng Albert Calmette (1863-1933) – người đã lên ý tưởng xây dựng Viện Pasteur Sài Gòn.
Ở góc phía sau là tượng nhà khoa học Louis Pasteur (1822-1895), nổi tiếng với phát minh phương pháp tiệt trùng (pasteurization), chứng minh vi sinh vật gây bệnh và phát triển vaccine phòng bệnh dại, than, tả. Ông là người đặt nền móng cho ngành vi sinh và miễn dịch học hiện đại.
Trong khuôn viên viện Pasteur vẫn còn những ngôi mộ cổ, một số đã được khai quật. Theo các chuyên gia, chữ trên bia, câu đối, kiến trúc cùng chất liệu xây dựng cho thấy đây là mộ táng đặc thù theo tục lệ triều đình, chỉ dành cho tầng lớp vua quan phong kiến.
Năm 2006, nhóm chuyên gia của Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM đã khai quật ngôi mộ có tuổi đời khoảng 200 năm. Bia mộ còn nguyên nét chữ, ghi nhận người yên nghỉ tại đây là một phu nhân họ Võ, vợ cả của quan Tham tri bộ Hộ họ Lê. Bà từng được phong tặng danh hiệu Thục nhân, là người có công đức, có đức hạnh.